ACP-105 10 mg staat in webshops vaak naast bekendere SARM's, alsof het een goed onderzochte werkzame stof is. In werkelijkheid kent de wetenschap deze stof bijna alleen uit kooien en reageerbuizen. Er is één onderzoek bij gecastreerde ratten, twee geheugenstudies bij muizen en een onderzoek bij paarden dat niet om de werking draaide, maar om detectie bij dopingcontroles. Geen enkele mens heeft ACP-105 gekregen in een gepubliceerde studie.
Deze gids geeft context bij de beschikbare gegevens. U leest waar de stof vandaan komt, waarin deze verschilt van zijn voorganger en wat de dierproeven daadwerkelijk hebben aangetoond. We leggen ook uit waarom resultaten bij muizen met kenmerken van Alzheimer geen basis vormen voor een geheugentablet. Tot slot bespreken we de risico's, misvattingen, het dopingverbod en de situatie volgens het Duitse recht. Vaktermen worden uitgelegd wanneer ze voor het eerst voorkomen.
Belangrijkste punten
- Stof: een in het laboratorium ontworpen molecuul zonder steroïde skelet dat inwerkt op de androgeenreceptor. Via deze receptor werken normaal gesproken testosteron en verwante hormonen.
- Herkomst: hetzelfde Californische biotechbedrijf waar ook AC-262536 vandaan komt. ACP-105 wordt beschouwd als een chemische doorontwikkeling daarvan.
- Werking: een partiële agonist. Het activeert de receptor, maar niet zo sterk als testosteron.
- Studies: ratten, muizen, paarden en leverpreparaten. Geen studies bij mensen.
- Openstaande vragen: de halfwaardetijd, verdraagbaarheid en langetermijneffecten bij mensen zijn onbekend.
- Juridische status: nergens toegelaten als geneesmiddel, in Duitsland niet legaal verkrijgbaar als product voor particulieren en verboden in de sport.
Een opvolger uit dezelfde onderzoekslijn
Halverwege de jaren 2000 zocht een bedrijf uit Californië naar moleculen die invloed hebben op spieren en botten, zonder de prostaat sterk te prikkelen. Uit die zoektocht kwam eerst AC-262536 voort. De chemici namen daar echter geen genoegen mee. Ze pasten de basisstructuur stap voor stap aan, testten elke variant opnieuw en kwamen uiteindelijk uit bij ACP-105. De resultaten publiceerden ze in 2009 in een vakblad voor medische chemie.
Dergelijk onderzoek wordt structuur-activiteitsonderzoek genoemd. Daarbij wordt een molecuul op één plek aangepast, het effect gemeten en zo vastgesteld welke bouwstenen bepalend zijn voor de werking. Aan het einde van zo'n reeks staat vaak een kandidaat die op meerdere punten beter presteert dan de oorspronkelijke stof. Zo moet ook ACP-105 worden gezien: als het resultaat van optimalisatie, niet als een volledig nieuw idee.
Hoe de screeningstest werkte
Het uitgangspunt was een celtest met de Engelse afkorting R-SAT. Daarbij krijgen cellen de genetische code voor een bepaalde receptor ingebracht. Als deze receptor door een kandidaat voor de test wordt geactiveerd, delen de cellen zich sneller. De groei van de celkweek laat dus zien of en hoe sterk een molecuul werkt. Met dit principe kunnen duizenden verbindingen in korte tijd worden onderzocht.
Wat er anders is aan de structuur
Wie de structuurformules van beide stoffen naast elkaar legt, ziet meteen de verwantschap. Beide bevatten een compacte ring met een stikstofbrug, het zogenaamde tropaan-skelet. Beide hebben bovendien een nitrilgroep, oftewel een koolstofatoom met een drievoudig gebonden stikstofatoom. De verschillen zitten in de details, en juist die bepalen hoe een molecuul zich in het lichaam gedraagt.
| Bouwsteen | AC-262536 | ACP-105 |
|---|---|---|
| Aromatisch deel | Naftaleen, twee gefuseerde ringen | Een enkele benzeenring |
| Extra groepen aan de ring | Geen | Een chlooratoom en een methylgroep |
| Alcoholgroep op het tropaan | Eenvoudige hydroxygroep | Hydroxygroep plus methylgroep aan hetzelfde koolstofatoom |
| Molecuulformule | C18H18N2O | C16H19ClN2O |
| Gepubliceerde diergegevens | Ratten | Ratten, muizen, paarden |
De extra methylgroep naast de alcohol heeft een praktisch nut. Leverenzymen kunnen zo'n plek moeilijker aanvallen, waardoor het molecuul de spijsvertering en de eerste passage door de lever mogelijk beter doorstaat. Daarom wordt in secundaire bronnen vaak gezegd dat ACP-105 is aangepast voor een betere opname via de mond. Betrouwbare cijfers hierover bij mensen zijn er echter niet.
Eén skelet, twee gezichten
De studie uit 2009 bevat een bevinding die in winkelbeschrijvingen bijna nooit wordt genoemd. Uit dezelfde reeks stoffen kwamen niet alleen agonisten voort, maar ook verschillende sterke antiandrogenen. Dat zijn stoffen die de androgeenreceptor blokkeren in plaats van activeren. Een daarvan remde zelfs een veranderde receptorvorm die voorkomt bij sommige vormen van prostaatkanker. Kleine veranderingen aan het molecuul konden de werking dus volledig omkeren. Voor leken laat dit zien hoe gevoelig dergelijke verbindingen zijn voor hun precieze structuur.
Partiële agonist: een begrensde motor
De ontwikkelaars beschrijven ACP-105 als een partiële agonist in vergelijking met testosteron. Een aansprekende vergelijking is een brommer met een snelheidsbegrenzer. De motor draait en het voertuig rijdt, maar boven een bepaalde snelheid gaat het niet harder, hoe ver je de gashendel ook opendraait. ACP-105 bindt op vergelijkbare wijze aan de receptor, maar veroorzaakt slechts een deel van de mogelijke respons.
Dat klinkt als een ingebouwde beveiliging, maar dat is slechts de helft van het verhaal. De begrenzing betreft de receptor in de onderzochte weefsels. Ze zegt niets over de reactie van andere organen, stofwisselingsroutes of interacties met lichaamseigen hormonen. Bovendien kan een partiële agonist die de receptor bezet, sterkere lichaamseigen androgenen ervan weghouden. Wat daarvan bij een gezonde volwassene de overhand heeft, is nooit gemeten.
De onderzoeken in chronologisch overzicht
Alle bekende onderzoeken naar ACP-105 passen in een kleine tabel. Ze zijn gerangschikt op publicatiejaar en vereenvoudigd weergegeven.
| Jaar | Model | Onderzoeksvraag | Belangrijkste conclusie |
|---|---|---|---|
| 2009 | Cellen en gecastreerde mannelijke ratten, twee weken | Chemische optimalisatie en basisfarmacologie | Partiële agonist; anabole meetwaarden bij de ratten verbeterd |
| 2011 | Vrouwelijke muizen, deels bestraald | Bewegingscoördinatie en leergedrag | Aanwijzingen dat stralingsgerelateerde leerachterstanden minder sterk waren |
| 2013 | Mannelijke muizen met kenmerken van Alzheimer, testikels verwijderd, meerdere maanden | Angstgedrag, geheugen en eiwitophopingen in de hersenen | Op zichzelf minder angstgedrag; in combinatie met een tweede teststof betere oriëntatie en minder amyloïde |
| 2021 | Paarden en leverpreparaten van mensen en paarden | Afbraakproducten voor dopingcontrole | 21 afbraakproducten voorlopig geïdentificeerd, voornamelijk door hydroxylering |
De rattenstudie uit 2009
Gecastreerde ratten zijn een standaardmodel in androgeenonderzoek. Zonder testikels maken de dieren nauwelijks zelf testosteron aan, waardoor het effect van een teststof goed kan worden geïsoleerd. Meestal wordt het gewicht van een bekkenbodemspier gemeten als aanwijzing voor het anabole effect. Daarnaast worden de prostaat en zaadblaasjes gemeten als aanwijzing voor het androgene, oftewel vermannelijkende effect. ACP-105 verbeterde in dit model de anabole waarden.
Meer dan deze basisconclusie valt niet met zekerheid af te leiden uit de samenvatting van het onderzoek. Percentages over de verhouding tussen spier- en prostaateffect die online circuleren, hebben we niet overgenomen, omdat we ze niet aan de hand van het origineel konden controleren. Duidelijk is: twee weken bij dieren met sterk veranderde hormoonspiegels volstaan niet om uitspraken te doen over de lever, het hart, de vruchtbaarheid of langetermijngevolgen.
Muizen, geheugen en amyloïde
Het onderzoek uit 2011 kwam uit een laboratorium in de VS; dat uit 2013 van een Zweedse universiteit, waar ook eerdere ontwikkelaars van de stof onderzoek deden. Beide hadden dezelfde achtergrond: met het ouder worden dalen de geslachtshormonen, en sommige onderzoekers vermoeden dat deze daling de hersenen vatbaarder maakt voor dementie. Daaruit ontstond de vraag of een weefselselectieve stof zenuwcellen kan beschermen zonder de typische bijwerkingen van hormoontherapie te veroorzaken.
In het onderzoek uit 2013 gebruikten de onderzoekers zogenoemde 3xTg-muizen. Deze dieren dragen drie menselijke genetische veranderingen en ontwikkelen daardoor ophopingen van een eiwit dat amyloïd-bèta heet. Zulke ophopingen gelden als een kenmerk van de ziekte van Alzheimer. De mannelijke dieren waren gecastreerd. ACP-105 alleen verminderde hun angstgedrag in een gedragstest. Pas in combinatie met een teststof voor een subtype van een oestrogeenreceptor verbeterde de ruimtelijke oriëntatie en nam de hoeveelheid amyloïde in de hersenen af.
Waarom deze bevindingen geen geheugentablet rechtvaardigen
- Genetisch gemodificeerde muizen bootsen slechts afzonderlijke aspecten van de menselijke aandoening na.
- De duidelijkste effecten traden op bij de combinatie, niet bij ACP-105 alleen.
- Veel werkzame stoffen die amyloïde bij muizen verlaagden, faalden later in onderzoeken bij patiënten.
- De dieren hadden veranderde hormoonspiegels en waren daardoor niet vergelijkbaar met gezonde mensen.
- Het effect op concentratie, stemming of leervermogen bij gezonde volwassenen is nooit onderzocht.
Paarden en dopinglaboratoria: het onderzoek uit 2021
Het meest recente onderzoek is afkomstig van analisten uit Zweden, de VS en Duitsland. Het doel was eenvoudigweg om ACP-105 bij controles beter te kunnen opsporen, want SARMs zijn ook een thema in de paardensport. Daarvoor kregen paarden de stof via de mond toegediend. Vervolgens verzamelde het team vier dagen lang bloed- en urinemonsters.
Daarnaast lieten de onderzoekers ACP-105 afbreken door preparaten van menselijke en dierlijke levers. Deze preparaten bevatten de enzymen die lichaamsvreemde stoffen in het lichaam verwerken. Ook werd een schimmel gebruikt die vergelijkbare enzymen bezit. Zo kan worden voorspeld welke afbraakproducten in de urine van sporters of dieren kunnen voorkomen.
Wat daaruit naar voren kwam
De onderzoekers vonden 21 mogelijke afbraakproducten. De meest voorkomende stap was hydroxylering. Daarbij voegt het lichaam een extra hydroxylgroep aan het molecuul toe om het beter oplosbaar in water te maken. Veel van deze producten werden daarna gekoppeld aan glucuronzuur, een suikerderivaat dat de uitscheiding via de nieren vergemakkelijkt. Voor de controle adviseerde het team bepaalde gehydroxyleerde vormen, omdat die langer op te sporen zijn dan de oorspronkelijke stof.
Wat er bekend is over mensen
Het eerlijke antwoord luidt: vrijwel niets. Dat menselijke leverpreparaten in een reageerbuis afbraakproducten produceerden, laat alleen zien dat onze enzymen de stof kunnen veranderen. Hoe snel dat in een levend lichaam gebeurt, is onbekend. Daarom blijven de volgende vragen onbeantwoord:
- Hoeveel van de stof na het inslikken daadwerkelijk in het bloed terechtkomt
- Hoe lang de stof in het lichaam blijft en of deze zich ophoopt
- Hoe sterk de stof LH, FSH en de eigen testosteronproductie beïnvloedt
- Welke effecten de stof heeft op bloedvetten, de lever en het hart
- Hoe vrouwen, ouderen of mensen met bestaande aandoeningen reageren
Risico's in vijf punten
Omdat ervaring uit onderzoeken ontbreekt, is elke inschatting van de risico's gebaseerd op verwante stoffen en op de algemene biologie van androgenen. Dat maakt de volgende punten niet minder ernstig, maar juist moeilijker te voorspellen.
- Hormoonas: Elke stof die een signaal opwekt via de androgeenreceptor kan het controlecentrum in de hersenen afremmen. Bij beter onderzochte SARMs is bij mensen een daling van testosteron, LH en soms ook FSH aangetoond. Dat kan invloed hebben op het libido, de stemming en de zaadcelproductie.
- Bloedvetten: In onderzoeken bij mensen met andere SARMs daalde het beschermende HDL-cholesterol regelmatig. Zo'n effect verhoogt op lange termijn het risico op vaatziekten.
- Lever: Artsen hebben de afgelopen jaren meerdere keren melding gemaakt van leverschade na inname van SARMs. Over ACP-105 zelf zijn geen gegevens beschikbaar, maar dat betekent niet dat het veilig is.
- Vermannelijking: Bij vrouwen kunnen androgenen de stem, lichaamsbeharing en menstruatiecyclus blijvend veranderen. Bij jongeren bestaat het risico op verstoringen van de groei en ontwikkeling.
- Inhoud van de capsule: Onderzoek naar online verkochte producten met SARMs wees vaak uit dat de hoeveelheden niet klopten, dat er andere werkzame stoffen in zaten of dat er helemaal geen werkzame stof aanwezig was. Een etiket is geen analyse.
Veelvoorkomende aannames en wat erachter zit
| Aanname | Wat de gegevens laten zien |
|---|---|
| ‘ACP-105 is klinisch getest.’ | Onjuist. Er zijn alleen gepubliceerde tests op cellen, ratten, muizen en paarden. |
| ‘Het beschermt tegen Alzheimer.’ | Niet onderbouwd. De gegevens bij muizen vormen een eerste aanwijzing; bovendien werden de sterkste effecten alleen in combinatie gezien. |
| ‘Als opvolger is het veiliger dan AC-262536.’ | Onbekend. Voor geen van beide stoffen zijn veiligheidsgegevens bij mensen beschikbaar. |
| ‘Partiële agonisten onderdrukken hormonen niet.’ | Niet houdbaar. Ook een verminderde activering kan de lichaamseigen regulatie afremmen. |
| ‘ACP-105 wordt niet opgemerkt bij controles.’ | Achterhaald. Dopinglaboratoria hebben gericht gezocht naar de afbraakproducten ervan en markers beschreven. |
Gesprek in de praktijk
Sommige mensen hebben al SARMs geprobeerd en maken zich daarna zorgen over hun gezondheid. Een open gesprek met een huisarts of een endocrinoloog is dan de verstandigste stap. Ook hier geldt het medisch beroepsgeheim. Het helpt om eerlijk te vertellen welk product gedurende welke periode is gebruikt. Mogelijke onderzoeken zijn:
- Hormoonstatus met testosteron, LH, FSH, SHBG en oestradiol
- Lever- en galwaarden zoals ALT, AST, GGT, alkalische fosfatase en bilirubine
- Lipidenspectrum met HDL, LDL en triglyceriden
- Bloeddruk, bloedbeeld en nierfunctie
- bij een onvervulde kinderwens een spermaonderzoek
Doping en Duits recht
Regels in de sport
Op de verboden lijst van het Wereldantidopingagentschap staan SARMs als volledige groep onder S1.2. Voor zover wij weten wordt ACP-105 daar niet specifiek als voorbeeld genoemd, maar het valt er wel onder. Het verbod geldt altijd, dus ook buiten wedstrijden. Wie positief test, blijft zelf verantwoordelijk, zelfs als een verontreinigd preparaat de oorzaak was. Ook de reglementen van de paardensport verbieden zulke stoffen, zoals blijkt uit de analytische studie uit 2021.
Geneesmiddel of levensmiddel?
Volgens de Duitse Geneesmiddelenwet (AMG) worden stoffen die bedoeld zijn om lichaamsfuncties via een farmacologische werking te veranderen, als geneesmiddelen aangemerkt. ACP-105 is nergens toegelaten en bedrijven mogen het daarom in Duitsland niet aan consumenten verstrekken. Als levensmiddel of voedingssupplement is het evenmin toegestaan. Vermeldingen zoals ‘niet voor consumptie’ of ‘voor laboratoriumdoeleinden’ veranderen deze classificatie niet als het aanbod duidelijk op eindgebruikers is gericht.
Antidopingwet en invoer
In de bijlage bij de Duitse Antidopingwet (AntiDopG) worden SARMs gezamenlijk vermeld. Het is onder meer strafbaar om erin te handelen met het doel om doping te gebruiken in de sport. Wie voor dat doel een hoeveelheid boven de wettelijke grenswaarde koopt of opslaat, riskeert eveneens een straf. Bestellingen uit het buitenland worden door de douane gecontroleerd en zendingen waartegen bezwaar wordt gemaakt, worden doorgaans in beslag genomen.
Vragen en antwoorden over ACP-105
Is ACP-105 een middel tegen Alzheimer?
Nee. Het is onderzocht in een muismodel dat kenmerken van de ziekte nabootst. Een effect bij mensen met dementie is nooit onderzocht en de duidelijkste effecten traden alleen op in combinatie met een ander onderzoeksmiddel.
Wat is het verschil tussen ACP-105 en AC-262536?
Beide komen uit dezelfde onderzoekslijn en hebben hetzelfde tropaanskelet. ACP-105 heeft in plaats van de dubbele ring slechts één benzeenring, plus een chlooratoom en twee extra methylgroepen. Het geldt als een geoptimaliseerde versie, maar is evenmin bij mensen getest.
Wordt ACP-105 omgezet in oestrogeen?
Dat is chemisch niet mogelijk, omdat de steroïdering ontbreekt die het enzym aromatase daarvoor nodig heeft. Er kunnen echter wel ongewenste effecten optreden, alleen via andere routes.
Kan ACP-105 in urine worden aangetoond?
Ja, dopinglaboratoria hebben hiervoor specifieke afbraakproducten beschreven. Hoe lang deze bij mensen aantoonbaar blijven, is onbekend omdat gegevens bij mensen ontbreken. Gehydroxyleerde vormen blijven echter meestal langer aanwezig dan de onveranderde stof.
Waarom is ACP-105 nooit als geneesmiddel ontwikkeld?
Het bedrijf heeft geen reden bekendgemaakt en richtte zich later op andere gebieden. Zonder een financier die kostbare veiligheidsstudies betaalt, blijft zo’n kandidaat doorgaans steken in de dierfase.
Conclusie
ACP-105 10 mg staat voor een laboratoriumstof die voortkwam uit het verfijnen van een oudere SARM. Chemisch is de stof goed beschreven, farmacologisch slechts gedeeltelijk. De rattenstudie wijst op een verminderde activering van de androgeenreceptor, de muizenstudies roepen interessante vragen op over de verouderende hersenen en de paardenstudie levert vooral hulpmiddelen voor dopingcontroles. Wat de stof in het menselijk lichaam doet, ten goede of ten kwade, blijft onduidelijk.
Juridisch is de situatie duidelijk: geen toelating, geen toegestane verkoop als voedingssupplement en een duidelijk verbod in de sport. Wie spieropbouw, geheugen of hormoonwaarden wil verbeteren, bespreekt dit het best met een arts. Daar zijn methoden beschikbaar waarvan de voordelen en risico’s daadwerkelijk bij mensen zijn gemeten.